Yeşil tahvil nedir

Geçtiğimiz günlerde SPK Yeşil Borçlanma taslak rehberini yayınladı. Vakıfbank 500 milyon dolarlık bir Sürdürülebilir Tahvil çıkardı. Ondan birkaç gün sonra Yapı Kredi Bankası 225 milyon euroluk Sürdürülebilir Repo işlemi yaptı. İşbank sürdürülebilirlik bağlantılı sendikasyon kredisi aldı. Tüm bunları nasıl okuyacağız?



Türkiye'de 2021'de sürdürülebilir finans alanında en az 10 tane borçlanma işlemi yapıldı. 2020'de 4 tane sayabildim. Bu trendin artarak devam edecek ve ana akım olacak gibi gözüküyor. Sürdürülebilir tahviller havada uçuşurken tüm bunlar ne demek diyeceksiniz.


Tahvil&bono bir finansman aracı. Önüne yeşil/sosyal ünvanı geldiğinde ne tarz bir projeyi fonlayacağını belirtmiş oluyor. (Hala bir proje fonlaması değil- bir bilanço fonlaması) Tamam da bunu yeşil veya sosyal yapan ne ve kim karar veriyor? Borçlanıcı uluslararası standartlara göre (Avrupa'da ICMA) bir çerçeve oluşturuyor ve tahvilin çalışma esaslarını anlatıyor. Kullandırım kriterleri ve raporlama standartları vb. Burada hangi projelerin (örn. yenilenebilir enerji, enerji verimli binalar, elektrikli araçlar) programa dahil edilebileceğini de listeliyor. Örneğin Akbank Sürdürülebilir Finans Çerçevesi veya Arçelik Yeşil Finansman Çerçevesi. Bu programlar için bir de 2. görüş denilen denetimler yapılıyor ve market standardına uygunluğu belirleniyor (örn. Sustainanalaytics). Raporlamalar ve bütün bilgiler şirketlerin yatırımcı sitelerinde yayınlanıyor. Mesela İşbank 2019 tarihli yeşil tahvil etki raporunda diyor ki: 50 milyon dolarlık borçlanmayla 60.8 milyon dolarlık 80 MW 8 tane güneş enerjisi projesi fonladım, 53 bin ton CO2 emisyon azaltımını desteklendi.


SPK ne yaptı?


Durmadı, esinlendi, o da Kasım ayında Türkiye için Yeşil Borçlanma Aracı ve Yeşil Kira Sertifikası Rehberi'ni yayınladı. Bu taslak hem yerel altyapıyı oluşturuyor, hem de ICMA'nın çerçevesinden farklı birşey söylemiyor.


Buraya not düşeyim yeşil ve sosyal tahviller ile sürdürülebilirlik tahvilleri farklı çalışıyor. Bu yazının konusu yeşil/sosyal enstrüman.


Peki bununla neden uğraşıyor bankalar şirketler? Bunca senedir yeşil projeler vardı ve tahvil de yeni birşey değil. Yeşil olunca borçlanma maliyeti daha mı düşük? (Hemen söyleyeyim Hayır ve aslında bir yığın işlem admin&yasal işlem masrafı var). Bunları anlamak için gelişmelere bakmak lazım.


Bundan daha birkaç sene önce herhangi bir market standardı yoktu. 2007'de EIB ilk yeşil bonoyu çıkardı ve tek tük benzer işlemler yapıldı. Ancak 2015'e kadar gelmek gerekti marketin oluşması için. 2015 bize başka neyi hatırlatıyor - Paris Anlaşması. 2017'de yıllık 100 milyar dolar yeşil tahvil işlemi yapıldı. 2020'de 270 milyar dolara ulaştı (kümülatif 1 trilyonu aştı).




Kaynak: FT


İklim krizi tartışmaları yoğunlaştıkça şirketler üzerinde iklim dönüşümü baskısı artıyor ve uluslarüstü konferanslarla sürdürülebilir finansman alanında hızlanma oluyor. Şirketler iklim hedefleri için yol aldıklarını göstermek için bu işe girişti. Yeşil tahvil pazarı da büyümeye başladı. Aynı zamanda bir market standardı oluştu, ICMA tarafından 2014'te yeşil ve sosyal tahviller için standartlar yayınlandı. Oyuncular uzmanlık kazandıkça şirketler kendi programlarını kurmaya ve bol bol yeşil yeşil kendini fonlamaya başladı. Bu sayede sektörde bir standartlaşma oluştu ve transparanlık arttı. Hem de şirketler borçlanma yapılarında çeşitliliği de artırıp farklı yatırımcılardan kaynak almaya başladı.


Bu finansmanı yapmak diğer iklim çalışmalarına görece daha hızlı uygulanabilir dedik. Neden? Çünkü standartlar içerisinde mevcut portföyün program altında raporlanabilmesine izin veriliyor. Yani finansal sektör kurumları her yeni tahvil taze kredi proje fonlayacak diye bir koşul yok. Özellikle bankalar yıllardır yenilenebilir enerji projelerine verdikleri kredileri burada kolaylıkla gösterebildi (genellikle 3 yıl kadar geriye gidiyor).


Gelelim bu işin maliyet kısmına. Sürdürülebilir finansman enstrümanları standart borçlanma ile benzer fiyatlanıyor.


  • Vakıfbank: 2021 sürdürülebilir tahvil işlemi 5 yıllık 5.5% kupon,

2020 euro tahvil işlemi 5 yıllık 5.25% kupon

  • Akbank: 2021 sürdürülebilir sermaye benzeri tahvil 10 yıllık %6.80 kupon

2020 euro tahvil 5 yıllık %6.8 kupon


(Türkiye özel sektörde bu yazı yazıldığı sıralarda hem yeşil tahvil hem euro tahvil çıkaran şirket olmadığı için karşılaştırma yapmak mümkün olmadı)


Bazı enstrümanlarda çevresel ve sosyal hedefler belirliyor (KPIs) çerçevesinde performans bazlı fiyatlama da olabiliyor. Enerjisa'nın 2020'de kullandığı kredi (tahvil olmasa da) bunun bir örneği. Sürdürülebilirlik tahvilleri (Sustainability Linked Bonds) spesifik bir projeden ziyade şirketin genel operasyonlarında bir dönüşümü hedefliyor. Hedeflere ulaşılamama durumunda cezalandırma da var. Yeşil aklama eleştiri okları da genellikle buna yönlendiriliyor. Çünkü verilen borcun tam olarak nereye gideceğinin kontrol edilemeyebilir.


Peki yatırımcılar bu krediyi niye alıyor? Kim alıyor: sen ben gibi bireysel yatırımcı değil. Kurumsal yatırımcı yani uluslararası finans kuruluşları, bankalar bunları yatırım aracı olarak alıyor. Standart işlemlere benzer geri dönüşler istiyorlar- yeşil olduğu için kimse daha düşük geri dönüşe tamam demiyor (dediklerinde concessional oluyor- o da apayrı birşey bir gün anlatırım).


Yatırımcı tarafından birkaç avantajdan söz edebiliriz:


  • Yeşil enerji ve iklim fonlarının ajandalarıyla uyuşan büyük hacimli işlemler

  • İşlem süreci tek taraflı yatırımdan daha kolay- bir program ve çerçeve altında satın alınıyor

  • Ve yeşiller standart tahvile göre daha seksi değil mi


Türkiye'nin Paris Anlaşmasını onaylaması ve 2053 itibariyle net sıfıra ulaşma hedefini açıklamasıyla ülkemizde bu tarz işlemler gitgide artacaktır.


Gitmeden bir soru bırakayım şu köşeye. Çin dünyayı en çok kirleten ve karbon salınımında en büyük paya sahip ülke. Aynı zamanda en fazla yeşil tahvil işlemi yapan ülke. Bu bize yeşil tahviller için ne söyleyebilir?