top of page

Maaş transparanlığı


Bu sabah Amerika'da şirketlerin iş ilanlarında maaş bilgisini paylaşmasını zorunlu hale getiren yasaya dair bir haber okudum. 2022'de birçok eyalette maaş transparanlığı yasalarının uygulamaya geçtiğinden bahsediyor. Toplamda 50 eyaletten 17'sinde geçerli olan bu kurala göre, işverenler, yeni iş ilanlarında maaş aralığını paylaşmak zorundalar.


Maaşlar hepimizin gündeminde. Asgari ücret zammı nolacak, bu sene maaşlarımız ne kadar artacak, bunun kaçı yüksek vergi diliminde devleter yedirilecek gibi deli sorular yıl sonunda hepimizi dertlendiriyor. Artışların ötesinde, maaşların belirlenmesinde transparanlık olmayışı birçoğumuzu derinden rahatsız eden unsurlardan birisi.




Maaş transparanlığının iki önemli konuyla ilişkisi var. Birincisi Uluslarası Çalışma Örgütü'nün temel ilkelerinden birisi İnsana Yakışır İş. Buna göre iş, adil, kapsayıcı ve sürdürülebilir olmalı, yeterli gelir ve sosyal koruma sağlamalı. İkincisi ise, cinsiyete dayalı ücret eşitliği. Transparanlık olmazsa bu ikisinin de sağlanıp sağlanmadığını bilemiyoruz. Ölçmediğimiz şeyi yönetemiyoruz.


Sonuç ortada. Türkiye'de cinsiyete dayalı ücret farkı %15. Avrupa'da %10.


Maaş transparanlığı için ne yapılabilir?


Bulunduğunuz iş yerinde:

  • Maaş skalalarının herkesin erişebileceği şekilde şirketlerin internet sitelerinde paylaşılması

  • Cinsiyete dayalı ücret farklarının ölçülmesi ve bunun denetlenmesi

  • Bilgiye erişim hakkı, dolayısıyla çalışanların işverenlerinden maaşlarının adil ve bulundukları pozisyona uygun bir seviyede olduğunu göstermeleri, maaşlarının belirlenmesinde kullanılan kriterleri sorabilmeleri ve diğer çalışanlarla karşılaştırılmasını istemeleri

Yeni iş ilanlarında:

  • Maaş geçmişini sormanın yasak olması

  • İş ilanında maaş bilgisinin paylaşılması


Maaş transparanlığına dair önemli gelişmeler neler?

  1. Avrupa Birliği Komisyonu çok taze karar almış bu konuda. 15 Aralık 2022'de bir aldığı karara göre Avrupa Birliği'ndeki işverenler yukarıda bahsettiğimiz kuralların hepsini yerine getirmek zorunda ve ispat yükümlülüğünü de üstleniyor. Bu karar önümüzdeki 3 sene içinde üye ülkelerde yasalaşacak. Komisyonun bu kararla hedefi, cinsiyete dayalı ücret eşitsizliğini ve her türlü ücret ayrımını ortadan kaldırmak, transparanlığı artırmak.

  2. Amerika'da ücret transparanlığına dair birçok eyalette (New York, California, Washington vb) yeni yasalar 2022'de yürürlüğe girmiş veya 2023'de etkili olacak. Önceden birçok yerde, çalışanın talebi üzerine paylaşılması zorunlu olan maaş bilgileri, şimdi yeni iş ilanlarında açıklanacak. İş teklifi pazarlıklarındaysa eski maaşını sormak yasak olacak.


Biz Türkiye'de yaşıyoruz, bize ne? Türkiye'de insan hakları durumu ortada. Çalışan hakları için de daha iyisini söyleyemiyoruz. Ancak bazı şanslı beyaz yakaların, özellikle uluslararsı operasyonları yatırımcıları olan şirketlerde çalışanlarımızın bazı olanakları olabilir.


Hepsinden önce, işyerinde her türlü ayrımcılık İş kanununa aykırı. Bu size maaşınızda bir ayrımcılık olup olmadığına dair hakkınızı arama gücü veriyor mu? Gidip dava açabilirsiniz ve ayrımcılık olduğunu ispat edebilirseniz dört aylık maaşınız kadar tazminat alabilme hakkınız var. Ancak maaş transparanlığını sağlayacak bir yasa henüz Türkiye'de bulunmuyor.


Şirketinizin imza attığı bildiriler sözleşmeler var mı, örneğin ILO'nun temel sözleşmeleri, Birleşmiş Milletlerin İnsan Hakları İlkeleri. Özellikle BM'nin ilkeleri önemli çünkü şirketlerin ülkelerindeki insan hakları durumunu bahane etmesinin önüne geçiyor, ve onlara insan haklarını işgal edebilecek durumları önlemeleri ve gidermeleri için direk yükümlülükler getiriyor. Burada iş transparanlığına dair indirekt savunular geliştirebilirsiniz.


Bunlar yoksa, şirketinizin iç politikalarında sosyal alanda, ücret eşitliği ve çalışan haklarına dair neler var. Bunlardan en yaygın olanlarından birisi çalışanlar için şikayet mekanizması. Bu mekanizmayı kullanarak, hakkınızı arama yolunu izleyebilirsiniz.


Özellikle uluslararası kuruluşlardan kredi kullanan şirketler ESG konularında ilave yükümlülükler taşıyor ve politikalar geliştirmek zorunda oluyor. Bu kredi sözleşmelerinde ESG konularında kayda geçen vakalar olması sözleşmeyi ihlal anlamına gelebilecek ciddi kurallar taşıyor.


Bu yazıyı Paul Lafarge'ın Tembellik Hakkı (Çalışma Hakkının Çürütülmesi) kitabından bir alıntıyla bitirmek istiyorum.


''İş, özgürlükle dalga geçip onu hiçe sayıyor... Bir an için de olsa işin, insanları boyun eğmiş ve insanlıktan çıkmış yaratıklara dönüştürmedeğini farz edelim;... ve hepimizin o pek acılı gerçekliği içinde öğrendiğimiz gibi işin yorucu, sıkıcı ve aşağılayıcı olmadığını kabul edelim. Bu durumda bile iş, tüm şu hümanist ve demokratik özlemleri.. yine de hiçe sayacak, alaya alacaktır.''






Anchor 1
bottom of page